Sztuka pod lupą: Jak odczytać duszę starej porcelany? Poradnik o sygnaturach

Dla laika spód filiżanki to tylko kawałek nieszkliwionej ceramiki. Dla kolekcjonera to najważniejsza strona przedmiotu – „dowód osobisty”, który opowiada o pochodzeniu, wieku, a czasem nawet o nazwisku rzemieślnika, który trzymał dany pędzel w dłoni. W Galerii Rafał codziennie zaglądamy pod spód przedmiotów, by odkrywać ich historię. Dziś podpowiemy Państwu, jak samodzielnie przeprowadzić taką wstępną „detektywistyczną” analizę w domowym zaciszu.

Magia sygnatury, czyli co mówi nam spód naczynia

Sygnatura (znak wytwórni) to graficzny symbol, nazwisko lub skrót literowy, który pozwala przypisać obiekt do konkretnej manufaktury. Warto jednak wiedzieć, że na przestrzeni wieków jedna fabryka mogła używać kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu różnych znaków. Zmiana panującego monarchy, właściciela huty czy nawet trendów w grafice wymuszała zmiany w logo.

Na co zwrócić uwagę przy pierwszych oględzinach?

• Technika naniesienia: Czy znak jest idealnie gładki, czy może czuć pod palcem delikatną wypukłość? Znaki podszkliniowe (najtrwalsze, zazwyczaj kobaltowe) były nakładane przed ostatecznym wypałem. Znaki naszkliwne, często złocone lub barwne, bywały dodawane później, co czasem ułatwiało… fałszerstwa.
• Wyciski w masie: To najbardziej pierwotna forma znakowania. Często są to cyfry lub litery (tzw. numery fasonów), które nie są malowane, lecz „wyciśnięte” w jeszcze miękkiej glince. To one często są ostatecznym dowodem autentyczności, gdy malowana sygnatura zatarła się z upływem lat.

Polskie i europejskie perły – najpopularniejsze znaki

W polskich zbiorach domowych najczęściej spotykamy kilka kluczowych marek, które do dziś budzą emocje na aukcjach:

1. Ćmielów – Polska duma: Szukajmy charakterystycznej litery „Ć” wpisanej w trójkąt. W najstarszych, niezwykle cennych egzemplarzach z XIX wieku, można spotkać wyciski z pełnym nazwiskiem właścicieli (np. „Małachowski” czy „Weiss”).
2. Miśnia (Meissen) – Królowa porcelany: Słynne skrzyżowane miecze to symbol rozpoznawalny na całym świecie. Ważny detal: autentyczne miecze z Miśni są malowane ręcznie, więc nigdy nie będą idealnie identyczne jak z matrycy. Jeśli widzisz pod mieczami nacięcia (kreski), oznacza to, że naczynie sprzedano jako „drugi gatunek”.
3. Rosenthal – Niemiecka precyzja: Marka ta słynie z niezwykle precyzyjnych sygnatur, często zawierających nazwę konkretnej serii (np. słynna „Sanssouci”). Rosenthal często dodawał do sygnatury kropki lub kreski, które pozwalają ekspertom określić dokładny rok produkcji z dokładnością do 12 miesięcy!

Pułapki, na które musi uważać kolekcjoner

Świat antyków nie jest wolny od prób naśladownictwa. Już w XIX wieku mniejsze warsztaty kopiowały znaki wielkich manufaktur, by nadać swoim wyrobom prestiżu.

Ważna uwaga: Sama sygnatura to nie wszystko. W profesjonalnej wycenie liczy się tzw. całokształt: przejrzystość czerepu (czy porcelana „świeci” pod światło?), technika malatury (czy kwiaty są malowane ręcznie, czy to tylko kalkomania?) oraz masa przedmiotu. Prawdziwa, stara porcelana kostna jest zadziwiająco lekka i dzwoni wysokim, czystym dźwiękiem przy delikatnym stuknięciu.

Zaproszenie do odkryć w Galerii Rafał

Jeśli posiadają Państwo w swoich zbiorach przedmioty, których pochodzenia nie jesteście pewni – nie warto zgadywać. Czasem niepozorny, zatarty znaczek może skrywać obiekt o dużej wartości muzealnej.

Zapraszamy Państwa do naszej Galerii w Warszawie. Oferujemy profesjonalną wycenę oraz doradztwo w zakresie budowania kolekcji. Nasi eksperci pomogą odróżnić seryjną produkcję od unikatowego dzieła sztuki.