Podczas przeglądania rodzinnych pamiątek, zawartości starych kredensów czy skrzyń na strychu, niemal zawsze natykamy się na metalowe sztućce, patery lub ozdobne naczynia. Pięknie błyszczą, mają swój ciężar i budzą intuicyjne skojarzenie z luksusem minionych epok. Jednak dla laika ocena, czy trzyma w ręku rodowe srebra o wysokiej wartości, czy jedynie ładny, ale znacznie tańszy wyrób posrebrzany, bywa trudna.
Z tego artykułu dowiesz się, jak odróżnić srebro od plateru, jak czytać dawne oznaczenia i gdzie szukać pomocy przy profesjonalnej ocenie swoich znalezisk.
Czym właściwie różni się srebro od plateru?
Zanim przejdziemy do detali, uporządkujmy pojęcia:
- Lite srebro (srebro próby…) – to przedmiot wykonany w całości ze stopu srebra z innym metalem (najczęściej miedzią, która utwardza plastyczne z natury srebro).
- Plater (metal posrebrzany) – to wyrób wykonany z tańszego metalu bazowego (np. mosiądzu, miedzi, alpaki), który został powierzchniowo pokryty bardzo cienką warstwą czystego srebra metodą galwaniczną lub ogniową.
Gdy przedmiot jest w idealnym stanie, na pierwszy rzut oka wyglądają niemal identycznie. Diabeł tkwi jednak w szczegółach.
Krok 1: Próby srebra na antykach, czyli język punc
Najpewniejszym sposobem na identyfikację materiału jest znalezienie i odczytanie tzw. punc, czyli znaków złotniczych i probierczych. W przypadku szlachetnego kruszcu, systemy państwowe od wieków wymagały rygorystycznego znakowania.
W zależności od kraju pochodzenia i epoki, próby srebra na antykach przybierały różne formy:
- Liczby trzycyfrowe: Najpopularniejsze to 925 (tzw. srebro sterling), 875, 830 czy 800. Oznaczają one, ile promili czystego srebra znajduje się w stopie (np. próba 800 to 80% czystego srebra).
- Liczby dwucyfrowe (dawne systemy): W starej Rosji używano zołotników (np. próba 84), a w krajach niemieckojęzycznych łutów (np. 12 lub 13).
- Symbole graficzne: Często cyfrze towarzyszy profil głowy (np. głowa kobiety w polskim systemie probierczym) lub symbole narodowe (np. kroczący lew w Wielkiej Brytanii).
Krok 2: Oznaczenia na starych sztućcach i naczyniach posrebrzanych
Co jeśli na przedmiocie nie ma klasycznej próby trzycyfrowej? Wtedy mamy do czynienia z platerem. Producenci wyrobów posrebrzanych również znakowali swoje dzieła, ale robili to w zupełnie inny sposób.
Bardzo częstym znaleziskiem w polskich domach są sztućce fabryk takich jak Fraget, Norblin czy Henneberg. Jakie oznaczenia na starych sztućcach wskazują na plater?
- Napisy i skróty: Szukaj oznaczeń takich jak BM (Biały Metal), ALPACCA (nowe srebro – stop miedzi, niklu i cynku, bez zawartości srebra!), ARGENTÉ, PLATE czy EPNS.
- Liczby dwucyfrowe (np. 60, 84, 90, 100): W przypadku platerów liczby te NIE oznaczają próby! To informacja o gramaturze srebra zużytej do posrebrzenia całego zestawu (np. liczba 90 oznacza, że do pokrycia 12 łyżek i 12 widelców zużyto 90 gramów czystego srebra).
Co oznacza napis MET na sztućcach?
To jedno z najczęstszych pytań zadawanych przez początkujących zbieraczy. Co oznacza napis met na sztućcach? To skrót od słowa „metal” lub „metal nieszlachetny”. Pojawienie się tej puncy jednoznacznie informuje, że dany przedmiot (lub jego element, np. ostrze noża przy srebrnej rękojeści) został wykonany z nieszlachetnego stopu i co najwyżej powierzchownie posrebrzony.
Krok 3: Domowe testy na srebro (z przymrużeniem oka)
Jeśli oznaczenia są starte lub nieczytelne, można wspomóc się prostymi obserwacjami:
- Test magnesu: Srebro (podobnie jak alpaka czy miedź) jest diamagnetykiem – nie reaguje na magnes. Jeśli przedmiot mocno „łapie” magnes, pod spodem kryje się stal lub żelazo.
- Przetarcia i „wypasanie”: W starych platerach warstwa srebra po latach użytkowania często się ściera. Jeśli w miejscach najbardziej narażonych na tarcie (spód brzuśca cukiernicy, krawędzie łyżek) przebija żółtawy (mosiądz) lub różowawy (miedź) odcień – masz do czynienia z platerem.
Gdzie szukać pomocy? Wycena i skup starych sreber
Domowe metody bywają zawodne, zwłaszcza w przypadku unikalnych antyków, gdzie próby mogły zostać zatarte lub były bite przez nielicencjonowanych, dawnych złotników. Samodzielne czyszczenie czy testowanie kwasami probierczymi w domu może bezpowrotnie zniszczyć cenny przedmiot.
Jeśli w Twoich zbiorach znajduje się rodowa zastawa i interesuje Cię rzetelna wycena srebrnych cukiernic, pater, świeczników czy całych zestawów sztućców, najlepiej udać się do profesjonalnego antykwariatu.
Odwiedź Galerię Sztuki Rafała Kucharskiego
W naszej galerii w Warszawie (C.H. Panorama) od dekad zajmujemy się profesjonalną identyfikacją, wyceną oraz obrotem dawnym rzemiosłem artystycznym. Oferujemy rzetelny skup starych sreber oraz obiektów platerowanych renomowanych manufaktur. Pomożemy Ci ustalić pochodzenie Twoich pamiątek, określić ich wiek, stopień rzadkości oraz realną wartość rynkową. Zapraszamy do kontaktu i odwiedzin – chętnie przyjrzymy się każdemu obiektowi z Twojej kolekcji.
