Cukiernice, sztućce, puszki na herbatę czy świeczniki odnalezione w babcinym kredensie potrafią zachwycić kunsztem wykonania. Bardzo szybko pojawia się jednak kluczowe pytanie: czy to czyste srebro wysokiej wartości, czy leżący obok niego plater, czyli wyrób z metalu nieszlachetnego jedynie pokryty cienką warstwą srebra?
Odróżnienie srebra od plateru oraz właściwa pielęgnacja tych przedmiotów to absolutne podstawy wiedzy każdego zbieracza. Oto praktyczny przewodnik, który przeprowadzi Cię przez oznaczenia probiercze i bezpieczne metody czyszczenia.
1. Srebro a plater – podstawowa różnica
Aby właściwie ocenić wartość przedmiotu, trzeba wiedzieć, z czym dokładnie mamy do czynienia:
- Srebro (stop srebra): Przedmiot jest wykonany ze srebra w całej swojej masie (połączonego z niewielką domieszką innych metali, najczęściej miedzi, dla zwiększenia twardości). Jeśli przetrzesz taki obiekt, w środku nadal znajduje się ten sam szlachetny metal.
- Plater (platerowanie / posrebrzanie): Przedmiot wykonany jest z mosiądzu, miedzi, niklu lub tzw. białego metalu (alpakatu), na który nałożono mikroskopijną warstwę srebra (metodą galwaniczną lub zgrzewaniem). Poważne przetarcia plateru odsłaniają żółtawy lub czerwonawy metal bazowy.
2. Jak czytać próby i cechy probiercze?
Najpewniejszym sposobem na rozróżnienie obu metali są cechy probiercze wybite na spodzie naczynia, na trzonku sztućca lub w pobliżu krawędzi.
Cechy świadczące o pełnym srebrze
Szukaj mikroskopijnych punc (wybić) przedstawiających cyfry, głowy postaci lub symbole zwierząt:
- Cyfrowe oznaczenia próby: Próby wyrażane w promilach, np. 925 (srebro sterling), 800, 830, 835 lub 875.
- Polskie cechy państwowe: Głowa kobiety w chustce skierowana w prawo z cyfrą oznaczającą próbę (np. cyfra 3 oznacza próbę 800, cyfra 1 oznacza próbę 925).
- Łuty (dawne oznaczenia): Przed wprowadzeniem systemu metrycznego stosowano łuty (np. 12, 13, 14 lub 16 łutów). 12 łutów to odpowiednik dzisiejszej próby 750.
- Agrafki, główki i symbole narodowe: Np. głowa Minerwy w ośmiokącie (Francja), kroczący lew (Wielka Brytania), korona i półksiężyc (Niemcy od 1888 r.).
Cechy zdradzające plater
Platery również mają swoje oznaczenia, ale różnią się one od państwowych prób srebra:
- Oznaczenia literowe: Napisy MET, METAL, GALW., PLATER, BM (Base Metal), EPNS (Electroplated Nickel Silver) lub ALPACCA.
- Liczby w kwadratach/owalacha: Cyfry takie jak 40, 60, 80, 90, 100 nabite na sztućcach nie oznaczają próby! Wskazują one, ile gramów srebra użyto do posrebrzenia całego kompletu (np. 12 par sztućców).
- Punktowe nazwy znanych wytwórni platerów: Np. Fraget, Norblin i Ska, Plewkiewicz, Wolska, Henneberg (choć manufaktury te tworzyły też rzadkie obiekty ze srebra, przytłaczająca większość ich wyrobów to znakomitej jakości platery).
3. Bezpieczne czyszczenie – jak usunąć czarny nalot?
Czarny lub ciemnozielony nalot na srebrze to nie brud, lecz siarczek srebra – naturalny efekt reakcji szlachetnego metalu ze związkami siarki znajdującymi się w powietrzu.
ZŁOTA ZASADA: Nigdy nie używaj do czyszczenia srebra i platerów ostrych zmywaków, proszków do szorowania, pasty do zębów z granulkami ani sody oczyszczonej w formie suchej papki! Powodują one mikroskopijne zarysowania, a z platerów nieodwracalnie ścierają cienką warstwę srebra.
Metoda 1: Kąpiel elektrolityczna w folii glinowej (Najbezpieczniejsza)
Idealna do sztućców, biżuterii i gładkich naczyń bez sztucznej patyny w zagłębieniach.
- Szklane lub plastikowe naczynie wyłóż od środka zwykłą folią aluminiową (błyszczącą stroną do góry).
- Wsyp 2-3 łyżki soli kuchennej (lub soli połączonej z sodą oczyszczoną) i zalej gorącą, gotującą się wodą.
- Zanurz srebro tak, aby bezpośrednio dotykało folii aluminiowej.
- Zachodzi reakcja chemiczna – czarny nalot znika ze srebra i osiada na folii.
- Po 5-10 minutach wyjmij obiekty, opłucz w czystej wodzie i osusz miękką ściereczką z mikrofibry.
Metoda 2: Dedykowane pianki i płyny do srebra
Do naczyń z grawerami, ornamentami i miejscowo przyciemnianym srebrem (gdzie czarny cień w zagłębieniach dodaje obiektowi uroku) najlepiej użyć profesjonalnych płynów (np. Argentum) lub delikatnych pianek. Należy nanosić je miękką bawełnianą szmatką lub pędzelkiem z miękkim włosiem.
Ściągawka w pigułce
| Cecha | Srebro | Plater |
| Punce i oznaczenia | Cyfry 800, 925, główki państwowe, łuty, korona z półksiężycem | Napisy MET, BM, EPNS, PLATER, Fraget, liczby 60, 90 |
| Waga | Zazwyczaj odczuwalnie cięższe i gęstsze | Lżejsze (zależy od metalu bazowego) |
| Przetarcia | Jednolity kolor nawet po głębokiej rysie | Przebijający pod spodem żółty (mosiądz) lub czerwony (miedź) odcień |
| Reakcja na magnes | Ani srebro, ani plater na mosiądzu nie przyciągają magnesu (magnes chwyta tylko tanią stal) | Ani srebro, ani plater na mosiądzu nie przyciągają magnesu |
Świadoma pielęgnacja to wyższa wartość
Cukiernica czy sztućce, bez względu na to, czy są wykonane z litego srebra, czy są XIX-wiecznym platerem znanej fabryki Fraga, stanowią piękne świadectwo dawnego rzemiosła. Prawidłowa identyfikacja sygnatur pozwoli Ci poznać ich realną wartość, a delikatne, bezinwazyjne czyszczenie sprawi, że będą bezpiecznym i blaskiem zdobić Twój dom przez kolejne dziesięciolecia.
